دامپزشکی؛ نگهبان خاموش سفره مردم

سهیلا شعبانی/ بانگ بوشهر،محمدحسن رهنما در نشست خبری که به مناسبت روز دامپزشکی برگزار شد، اظهار داشت: «سلامت مردم خط قرمز دامپزشکی است و در کنار تأمین غذای سالم، حفظ سرمایه تولیدکنندگان نیز دنبال می‌شود.» این نگاه، دامپزشکی را از یک دستگاه صرفاً ناظر بر بیماری‌ها فراتر می‌برد. قرار نیست دامپزشک فقط زمانی وارد میدان شود که بیماری آمده باشد؛ قرار است خطر، قبل از تبدیل شدن به بحران شناسایی شود.

رهنما از تغییر رویکرد دامپزشکی استان از «مدیریت بیماری» به «مدیریت سلامت تولید» سخن گفت؛ یعنی توجه هم‌زمان به کیفیت آب، تغذیه، وضعیت استخر، امنیت زیستی، پروبیوتیک‌ها و آموزش بهره‌برداران. برای بوشهر، این تغییر نگاه اهمیت ویژه‌ای دارد. استانی که در صنعت میگو یکی از قطب‌های کشور محسوب می‌شود، حدود ۳۵۶ مزرعه و سه هزار و ۸۳۸ استخر پرورش میگو دارد و امسال حدود یک میلیارد و ۸۱۵ میلیون قطعه لارو میگو در آن تولید شده است.پیش‌بینی تولید بیش از ۴۰ هزار تن میگو نیز نشان می‌دهد که دیگر نمی‌توان سلامت این صنعت را مسئله‌ای محدود به یک مزرعه یا یک بیماری دانست.

تجربه بیماری‌های میگو نیز همین را ثابت کرده است. رهنما درباره تجربه HPND تأکید کرد که فقط مقابله با بیماری کافی نیست و باید عواملی که زمینه ایجاد بیماری را فراهم می‌کنند، مدیریت کرد. اینجااست که عدد ۶۱۵ نوبت پایش مزارع آبزی‌پروری در شش ماه نخست سال معنا پیدا می‌کند. این پایش‌ها قرار است پیش از آنکه یک مشکل کوچک به خسارت بزرگ تبدیل شود، نقاط خطر را شناسایی کنند.

در کنار آن، بیش از ۳۳ هزار آزمایش شیمیایی و میکروبی در شش ماه نخست سال انجام شده است؛ آزمایش‌هایی که به گفته رهنما، هدفشان شناسایی و کنترل خطرات پیش از رسیدن به سفره مردم است.این اعداد وقتی ارزش واقعی خود را نشان می‌دهند که بدانیم نتیجه نهایی آنها فقط یک گزارش آماری نیست؛ نتیجه مطلوب، محصول سالم‌تر، تولید پایدارتر و اطمینان بیشتر مصرف‌کننده است.

رهنما یادآور شد: «آزمایشگاه برای تشخیص بیماری و شناسایی خطرات ضروری است، اما به تنهایی کافی نیست.»این جمله شاید کلید فهم رویکرد جدید دامپزشکی باشد؛ آزمایشگاه باید کنار تولیدکننده، دانشگاه، بخش خصوصی و دستگاه‌های تخصصی قرار بگیرد، نه اینکه تنها پس از بروز مشکل وارد عمل شود.

از سوی دیگر، بوشهر هنوز در همه حلقه‌های آبزی‌پروری به استقلال نرسیده است. در پرورش ماهی در قفس، امسال حدود ۴ میلیون و ۶۰۰ هزار قطعه بچه‌ماهی وارد استان شده و تنها چهار واحد فعال در این حوزه وجود دارد. میزان برداشت نیز تاکنون حدود ۳۰ تن اعلام شده است.این ارقام یک پیام روشن دارند: اگر قرار است بوشهر در آبزی‌پروری و صادرات جایگاه خود را حفظ کند، باید زنجیره تولید از سلامت و پیشگیری تا تأمین نهاده و تولید داخلی تقویت شود.

البته دامپزشکی فقط در استخرهای میگو حضور ندارد. کشتارگاه، حمل‌ونقل، مراکز عرضه و حتی محصولی که در نهایت در یخچال فروشگاه قرار می‌گیرد، بخشی از همین زنجیره است.ماجرای محموله گوشتی که پس از نمونه‌برداری و آزمایش، به دلیل بالاتر بودن بار میکروبی از حد استاندارد اجازه ورود به چرخه مصرف انسانی را پیدا نکرد، نمونه‌ای روشن از همین نظارت است. ممکن است مصرف‌کننده هیچ‌گاه نام چنین محموله‌ای را نداند؛ اما همین «ندانستن» می‌تواند نشانه موفقیت نظارت باشد. چون وظیفه اصلی نظارت این نیست که مردم را از وجود خطر باخبر کند؛ وظیفه‌اش این است که خطر، پیش از رسیدن به مردم متوقف شود.

بنا به گفته رهنما در کشتارگاه‌ها نیز هدف، «حرکت به سمت کشتار استاندارد، بهداشتی، قابل نظارت و اقتصادی» است؛ یعنی سلامت نباید در برابر دسترسی مردم یا استمرار تأمین گوشت قرار گیرد، بلکه باید این دو در کنار یکدیگر تأمین شوند؛ حتی در شرایط بحرانی نیز این زنجیره متوقف نشده است. به گفته مدیرکل دامپزشکی استان، نظارت بر کشتارگاه‌ها، حمل‌ونقل، فرآوری، عرضه و آزمایش‌های مرتبط ادامه داشته است؛ چون بحران نباید به معنای بحران در تأمین غذای سالم باشد.

در واقع، دامپزشکی زمانی بیشتر دیده می‌شود که مشکلی رخ دهد؛ اما ارزش واقعی این مجموعه درست در زمانی است که مشکلی رخ نمی‌دهد.وقتی بیماری پیش از شیوع مهار می‌شود، وقتی یک محموله نامنطبق به سفره مردم نمی‌رسد، وقتی مزرعه پیش از خسارت سنگین پایش می‌شود و وقتی تولیدکننده از یک بیماری پرهزینه نجات پیدا می‌کند، بخش مهمی از کار دامپزشکی در سکوت انجام شده است.

رهنما گفت: «هدف نهایی دامپزشکی صرفاً افزایش تعداد بازدیدها و آزمایش‌ها نیست، بلکه کاهش بیماری، تأمین غذای سالم، حفظ سرمایه تولیدکنندگان و فراهم کردن زمینه صادرات مطمئن محصولات استان است.»شاید همین جمله، بهترین جمع‌بندی عملکرد این مجموعه باشد.

دامپزشکی اگر بتواند بیماری را پیش از بحران متوقف کند، محصول نامنطبق را پیش از رسیدن به سفره کنار بگذارد، به تولیدکننده برای سالم نگه داشتن سرمایه‌اش کمک کند و هم‌زمان مسیر صادرات محصولات بوشهر را از نظر بهداشتی مطمئن نگه دارد، در واقع فقط از حیوانات مراقبت نکرده است؛ از سلامت مردم، اقتصاد تولید و امنیت غذایی استان محافظت کرده است و ارزشمندترین بخش این کار همین است که:مردم لازم نیست همیشه بدانند چه خطری پشت سفره‌شان بوده؛ کافی است بدانند کسانی هستند که پیش از رسیدن خطر، آن را متوقف می‌کنند.