«پزشکیان در نیویورک؛ مذاکره می‌کنیم، اما تسلیم نمی‌شویم»

یادداشت: سهیلا شعبانی خبرنگار و فعال رسانه ای

پزشکیان اما در نیویورک تلاش کرد تصویری متفاوت از ایران ارائه دهد؛ کشوری که حاضر به پذیرش زبان زور نیست، اما راه گفت‌وگو را نیز نمی‌بندد.این شاید مهم‌ترین پیام سخنرانی او بود: ایران مذاکره را رد نمی‌کند، اما مذاکره زیر فشار و تهدید را نمی‌پذیرد. رویترز نیز در گزارش خود دو محور اصلی سخنان پزشکیان را همین «عدم تسلیم» و باور به دیپلماسی برای پایان دادن به جنگ عنوان کرد.

این رویکرد از منظر دیپلماسی قابل توجه است. مذاکره زمانی می‌تواند معنا پیدا کند که دو طرف، یکدیگر را به رسمیت بشناسند و خواسته‌های خود را بدون تهدید و زبان نظامی مطرح کنند. پزشکیان تلاش کرد این مرز را در برابر افکار عمومی جهان روشن کند.

او در بخشی از سخنانش تأکید کرد که ایران آماده گفت‌وگو و مذاکره است، اما زبان زور را نمی‌پذیرد. در واقع پیام تهران این بود که صلح خواسته ایران است، اما صلح به معنای تسلیم نیست.

بخش دیگری از سخنرانی به روایت ایران از جنگ اختصاص داشت. پزشکیان با نشان دادن تصاویر قربانیان، تلاش کرد هزینه انسانی جنگ را در برابر چشمان نمایندگان کشورهای جهان قرار دهد. این اقدام باعث شد سخنرانی از یک بیان صرفاً سیاسی فاصله بگیرد و جنگ را از زاویه زندگی انسان‌هایی که قربانی آن شده‌اند، روایت کند. رسانه‌هایی همچون آسوشیتدپرس و الجزیره نیز این بخش از سخنرانی را برجسته کردند.

در کنار این موضوع، مسئله تنگه هرمز نیز جایگاه مهمی در سخنان رئیس‌جمهور داشت. پزشکیان تأکید کرد که نمی‌توان از یک طرف از ظرفیت این آبراه برای منافع اقتصادی استفاده کرد و از طرف دیگر ایران را از دسترسی و امنیت در همان منطقه محروم کرد. تنگه هرمز پیش از جنگ یکی از مسیرهای مهم انتقال نفت و گاز مایع جهان بود و به همین دلیل هر تحول در آن، فقط یک مسئله میان ایران و آمریکا نیست؛ بلکه ابعاد منطقه‌ای و جهانی دارد.

نکته مهم دیگر، تأکید پزشکیان بر امنیت منطقه‌ای بود. او تلاش کرد این پیام را منتقل کند که امنیت خلیج فارس و منطقه را نمی‌توان صرفاً از بیرون منطقه تأمین کرد و کشورهای همسایه می‌توانند در تأمین امنیت منطقه نقش مستقیم داشته باشند. چنین رویکردی می‌تواند برای ایران اهمیت ویژه‌ای داشته باشد؛ زیرا به جای تعریف همسایگان به عنوان رقیب، آنها را در جایگاه شریک امنیتی قرار می‌دهد.

از این منظر، سخنرانی پزشکیان را می‌توان تلاشی برای جمع کردن دو مفهوم در کنار یکدیگر دانست: اقتدار و گفت‌وگو.

ایران در این سخنرانی نگفت که از مذاکره عبور کرده است؛ بلکه تلاش کرد شرایط مذاکره را تعریف کند. تفاوت این دو نگاه کم نیست. در نگاه نخست، مذاکره می‌تواند نتیجه فشار تلقی شود؛ اما در نگاه دوم، مذاکره زمانی ارزش دارد که از موضع احترام متقابل انجام شود.

شاید بتوان مهم‌ترین جمله‌ای را که از این سخنرانی در ذهن مخاطب باقی می‌ماند، چنین خلاصه کرد: ایران صلح می‌خواهد، اما صلحی که در آن استقلال، امنیت و عزت کشور حفظ شود. این پیام، فارغ از اینکه مذاکرات آینده به کجا برسد، برای دیپلماسی ایران اهمیت دارد. زیرا در شرایطی که فشار خارجی افزایش یافته، حفظ امکان گفت‌وگو می‌تواند به اندازه ایستادگی اهمیت داشته باشد.

سخنرانی پزشکیان در سازمان ملل البته به خودی خود نمی‌تواند جنگ را پایان دهد یا اختلافات پیچیده ایران و آمریکا را حل کند. اما یک تریبون مهم در اختیار ایران قرار داد تا روایت خود را مستقیماً در برابر جامعه جهانی مطرح کند؛ روایتی که در آن ایران خود را کشوری می‌داند که برای دفاع از امنیت و حاکمیتش ایستاده، اما همچنان برای گفت‌وگو و رسیدن به راه‌حل سیاسی آمادگی دارد.

در نهایت، نقطه قوت این سخنرانی همین باشد که میان مقاومت و دیپلماسی دیوار نکشید.ایران می‌تواند هم بر حق دفاع از خود تأکید کند و هم مذاکره را دنبال کند؛ چرا که دیپلماسی زمانی مؤثرتر است که پشتوانه‌ای از قدرت ملی داشته باشد و قدرت نیز زمانی می‌تواند به امنیت پایدار برسد که در نهایت راهی برای گفت‌وگو و توافق پیدا کند.